Lê Giản – Người chiến sĩ cách mạng trong kháng chiến gắn bó với mảnh đất An toàn khu Định Hóa Thái Nguyên

Trên mảnh đất An Toàn Khu Định Hóa vẫn còn in đậm hình ảnh người chiến sĩ cách mạng Lê Giản, cụ Lê Giản tên thật là Tô Gĩ sinh năm 1913 mất năm 2003 tại nhà riêng số 8 Nguyễn Thượng Hiền, quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội. Quê thôn Xuân Cầu, xă Nghĩa Trụ, huyện Mỹ Văn, tỉnh Hưng Yên. Cụ tham gia cách mạng từ ngày còn rất trẻ, mới 16 tuổi cụ đã tham gia hoạt động trong học sinh Đoàn và thanh niên Xích vệ đội của Đảng cộng sản Đông Dương và kết nạp vào Đảng cộng sản Đông Dương năm 1930 tham ra hoạt động cách mạng bị thực dân Pháp bắt, tù đày ở cung Bắc Mê, Sơn La rồi đưa đi Mađagasca (ở Anh) từ tháng 6 năm 1941. Tháng 3 năm 1943 cụ được quân đồng minh đưa về nước, nhảy dù xuống căn cứ địa Việt Bắc để hoạt động, ủng hộ quân đội đồng minh chống phat xít. Sau khi bắt liên lạc được với Đảng cụ Lê Giản được Bác Hồ giao nhiệm vụ tham gia phong trào cứu quốc, năm 1945 tham gia Giải phóng quân cướp chính quyền thành lập Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa do Bác Hồ lãnh đạo.            Cuối tháng 9 năm 1945 được Bác Hồ và Trung ương Đảng bổ nhiệm làm phó giám đốc sở Liêm phóng Bắc Bộ và tháng 02 năm 1946 làm tổng giám đốc Nha công an Trung ương ở thôn Đồng Đon, xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang, một địa danh ATK cách ATK Định Hóa hơn 10 cây số. Ngay từ những ngày đầu cụ Lê Giản đã sớm chỉ đạo xây dựng tốt, bố trí lực lượng và chỉnh đốn công tác cho phù hợp với tình hình mới, chỉ đạo lực lượng công an trong toàn quốc tiễu phỉ, trừ gian, xây dựng cơ sở nắm tình hình địch, kiểm soát nội bộ, thực hiện chính sách tôn giáo và dân tộc lập đội trừ gian, đội công an xung phong, ban công an tiền phương, xây dựng mạng lưới giao thông liên lạc trong khu căn cứ địa, cụ đã không ngừng tập trung chỉ đạo làm tốt việc rà soát các đối tượng phức tạp, làm trong sạch địa bàn, chống các hoạt động do thám của địch. Phát động nhân dân thực hiện phong trào “phòng gian bảo mật”, khẩu hiệu ba không …đặt các đồn, trạm tại các khu vực trọng yếu, gìn giữ trật tự xã hội vùng hậu phương. Tập trung làm công tác bảo vệ lãnh tụ, các cơ quan đầu não của Đảng và Chính phủ…

An toàn khu bao gồm các huyện Yên Sơn, Sơn Dương, Chiêm Hóa (tỉnh Tuyên Quang); Chợ Đồn, Chợ Mới (tỉnh Bắc Cạn); Võ Nhai, Đại Từ, Phú Lương Định Hóa  (tỉnh Thái Nguyên) ATK Định Hóa nằm ở vị trí chiến lược quân sự: Phía bắc giáp Chợ Đồn (Bắc Cạn), phía tây giáp Tân Trào, Yên Sơn (Tuyên Quang), phía đông và phía nam giáp Đại Từ (Thái Nguyên) được chọn làm trung tâm ATK tuyệt mật và nhiệm vụ đó liên quan khá nhiều đến công tác bảo mật phòng gian, đến công tác an toàn cho cơ quan đầu não kháng chiến mà do cụ Lê Giản nguyên Tổng Giám đốc Nha công an Trung ương phụ trách. Lần tìm cuốn Hồi ký “Từ hiện thực đến sự thật” Lê Giản Hà Nội mùa thu năm 1998 và cuốn Kỷ yếu hội thảo khoa học: Hồ Chí Minh với việc xây dựng ATK Định Hóa trong căn cứ địa Việt Bắc năm 1997 do Bảo tàng Hồ Chí phối hợp với tỉnh ủy Thái Nguyên, Viện lịch sử Đảng tổ chức có bài “Định Hóa – An toàn khu của Trung ương” của cụ do Ban quản lý khu di tích lịch sử – sinh thái ATK Định hóa Thái Nguyên lưu giữ một hình ảnh ghi lại rất nhiều kỷ niệm mà cụ gắn liền với công tác ATK , với chính quyền bà con nhân dân ở An toàn khu Định Hóa từ trước cách mạng thật đỗi tự hào, nhiều thông tin bổ ích phục vụ công tác nghiên cứu về An toàn khu cho Bác Hồ, Trung ương Đảng, Chính phủ, cơ quan đầu não kháng chiếNhững ngày đầu kháng chiến cụ Lê Giản, đã được giao nhiệm vụ, phối hợp tổ chức lực lượng bảo vệ ATK … Cụ đã bắt tay vào ngay việc gây dựng cở sở cách mạng, củng cố chính quyền, sau đó Cụ tiếp tục được giao phụ trách Định Hóa thành một căn cứ vững chắc “… Làm việc ở Định Hóa được ít ngày thì anh Giáp phải đi tiếp về xuôi gặp Ban chấp hành Trung ương Đảng. Trước khi đi, anh cho tôi biết tôi được phân công phụ trách huyện Định Hóa, xây dựng Định Hóa thành một căn cứ vững chắc. Định Hóa ở giữa Tuyến đường từ biên giới phía Bắc (Cao, Bắc, Lạng, Hà, Tuyên, Thái) xuống Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định. Có đường giao thông thủy bộ rất thuận lợi đi khắp các phía đông tây nam bắc, là một địa điểm vào một vị trí “Tiến khả dĩ công thoái khả dĩ thủ” đây là một huyện cả về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trội nhất trong vùng… Đây sẽ là một An toàn khu hoàn hảo, một căn cứ địa kiên cố nếu chúng ta quan tâm xây dựng và kiên trì củng cố. Anh có nhiệm vụ phát động quần chúng làm việc này. Tôi sẽ bàn tính với các đồng chí khi Bác Hồ từ biên giới về xuôi, sẽ mời Bác tạm dừng chân ở đây một thời gian tạo cơ sở mưu việc lớn …” ( Lê Giản – Định Hóa An toàn khu của Trung ương từ hiện thực đến sự thật, Hà Nội mùa thu năm 1998).

Như đọc được ý nghĩ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Cụ đã bắt tay ngay vào công việc gặp chi bộ bàn kế hoạch. Được nhân dân các dân tộc hết lòng thương yêu chia sẻ. Cụ đã được phân công triệu tập Đại hội đại biểu Việt Minh để bầu Ban chấp hành Việt Minh huyện, Hội nghị đại biểu nhân dân xã để bầu ra UBND huyện. Những ngày Đại hội là những ngày tưng bừng náo nhiệt chưa từng có ở địa phương vì đó là lần đầu tiên nhân dân được bầu ra lãnh đạo của mình.

1. Ông Ma Đình Tương làm Chủ tịch UBND huyện.

2. Ông Nguyễn Văn Sạch làm Chủ nhiệm Việt Minh huyện .

3. ông Ma Duy Bân làm Ủy viên BCHVM huyện.

Cụ tiếp tục nhận nhiệm vụ cấp tốc mở một lớp huấn luyện cho khoảng 30 thanh niên nam nữ trong khoảng một tuần rồi phân họ đi các xã. Mở một lớp huấn luyện quân sự cho khoảng 50 người trong khoảng một tháng do đồng chí Lý (tức đồng chí Kháng, một trong 8 đồng chí tham gia bảo vệ Bác Hồ, sau này là Cục trưởng Cục cảnh vệ thuộc Bộ công an), phụ trách phần quân sự còn cụ Lê Giản phụ trách phần chính trị… Nhân dân Định Hóa có trình độ giác ngộ chính trị khá vững vàng nên họ đã không từ chối trách nhiệm vô cùng khó khăn, gian khổ nhưng cũng rất vinh quang để góp phần mình xây dựng căn cứ địa cách mạng.

Riêng về công tác xây dựng căn cứ địa ATK Định Hóa Sau khi khảo sát địa bàn, được tiếp xúc với quần chúng nhân dân cụ Lê Giản đã có nhiều đánh giá nhận xét và xây dựng phương án đảm bảo an ninh cho toàn khu vực. Cụ nhấn mạnh:  “…Thực ra công tác bảo vệ của lực lượng công an không phải đến lúc kháng chiến mới bắt đầu mà chúng ta đã có thời gian bảo vệ từ trước. Việc chuẩn bị quan trọng nhất là khảo sát, chọn căn cứ ATK (An toàn khu) để di chuyển cơ quan đầu não của ta. Lực lượng công an đã phối hợp với các đội công tác của Trung ương do Anh Trần Đăng Ninh phụ trách. Lúc đó trên cương vị là Tổng giám đốc Nha Công an Trung ương, tôi đã cử một số anh em công an đi theo các đội công tác của Trung ương để tìm địa điểm di chuyển các cơ quan của Chính phủ từ Hà Nội lên ATK. Việc khảo sát, chọn địa điểm cũng không phải là đơn giản. Yêu cầu đặt ra là ATK phải đặt ở nơi rừng núi, bí mật, máy bay của Pháp không phát hiện được, nhưng cũng không phải là nơi âm u, hẻo lánh quá, phải gần sông suối, có đường tiến thoái dễ dàng, an toàn. Khi làm việc phải có ánh sáng rọi xuống đủ đảm bảo để làm việc, sinh hoạt…Những việc làm này đòi hỏi hết sức bí mật. Những anh em làm việc này được lựa chọn, huấn luyện kỹ từ trước” Theo Công an nhân dân bảo vệ Bác Hồ và Trung ương trong những ngày toàn quốc kháng chiến. (Bài đăng trên tạp chí xây dựng lực lượng CAND số 12 – 1996).

Huyện Định Hóa đã đáp ứng được những tiêu chí khi được chọn làm căn cứ địa, một ATK cách mạng của Việt Nam từ tháng 3/1945, hơn nữa huyện còn rất xứng đáng là căn cứ địa anh hùng. Tháng 12/1946 bắt đầu cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp thì từ đầu năm 1947, Định Hóa thực sự trở thành căn cứ địa kháng chiến chống Pháp. Đầu năm 1947 Bác có ý kiến xây dựng Sơn Dương, Định Hóa thành một căn cứ địa kháng chiến. Các cơ quan đầu não đóng ở đây. Bác, Trung ương Đảng và các cơ quan trực thuộc, Bộ quốc Phòng, Tổng tư lệnh và các cơ quan trực thuộc thì ở Định Hóa, Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan trực thuộc thì ở bên Sơn Dương. Bộ quốc phòng, Nha công an Trung ương đóng tại Tuyên Quang  đã phối hợp tổ chức lực lượng bảo vệ An toàn khu căn cứ địa với Bộ quốc phòng đóng tại Định Hóa, cơ quan của Bác đóng ở Định Hóa nhưng Bác vẫn thường sang Sơn Dương họp với ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Chính phủ và thăm viếng, kiểm tra các Bộ, ngành. Sẵn có kinh nghiệm 4, 5 tháng ở đây thời kỳ tiền khởi nghĩa, chúng ta đã xây dựng một căn cứ địa, một ATK kiên cố và ta đã trụ được an toàn trong suốt 8 – 9 năm lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp. Trên cơ sở vững chắc, hữu lý, hợp tình như vậy hỏi ai còn cố phủ nhận huyện Định Hóa của ta chẳng phải là một an toàn khu cách mạng, một căn cứ địa hùng vĩ của căn cứ địa anh hùng ? Hơn 50 năm trôi qua cụ Lê Giản vẫn còn nhớ rõ những hình ảnh trong tập hồi ký của mình về đồng bào Định Hóa, đầu đội, vai gánh, lưng đeo, tay sách, nách mang nào thúng, nào mủng, nào gùi, nào sọt, đầy đồ nhu yếu phẩm từ Định Hóa vượt Đèo De đến Sơn Dương tiếp tế cho cán bộ, bộ đội đang tập luyện chờ ngày Tổng khởi nghĩa, khối người vượt đá trơn như mỡ, trượt ngã bươu đầu sứt trán…Nhưng khi gặp cán bộ, bộ đội là cười nói ríu rít, dáng vẻ hoan hỷ như đi xa lâu ngày nay được gặp lại người thân. “…Ôi! những lúc đó lòng tôi xúc động biết bao, phần muốn cười, phần muốn khóc, có lúc bật cười mà lại ràn rụa nước mắt nghẹn ngào nói chẳng nên lời ”.

Trên cương vị là một Tổng giám đốc Nha công an Trung ương cụ Lê Giản đã có những năm tháng gần gũi với Bác Hồ và cơ quan Trung ương tại ATK Định hóa, cụ đã tham gia đón nhiều đoàn khách quốc tế kiểm soát chặt chẽ an toàn, sắp xếp lực lượng bảo vệ như quần chúng nhân dân, cho Bác và cơ quan Trung ương nơi ở và làm việc an toàn tuyệt đối…bộ quần áo bó vào bị cói, vào túi lưới, tài liệu thì đút vào ống tre mang đi rất tiện lợi. Cụ còn nhớ rất rõ về hình ảnh Bác Hồ ở ATK Định Hóa “đến Định Hóa nơi có lán của Bác khoảng 20 cây số, lúc thì qua con suối, lúc thì khu rừng, lúc thì những đồng ruộng rộng lớn với bản làng có nhà sàn lúp xúp, với cư dân phần lớn là người dân tộc thiểu số. khi đến một khu rừng khá rộng ở dọc ven bờ sông, đi theo con đường mòn, khúc khuỷu đến khu “dinh Chủ tịch Hồ Chí Minh” ở khuất dưới những lùm cây. Đến tận nơi ta mới thấy dinh Chủ tịch là một cái lán bằng tre nứa rộng khoảng 10m2 chia hai tầng, dưới là nền đất trống, trên có một cái bàn nhỏ với một cái ghế bằng tre nứa, Bác Hồ có cái máy chữ xách tay, thường khi cần Bác ngồi đánh máy hoặc đọc sách ở đó…Quanh năm Chủ tịch đi dép cao su” (Hồ Chí Minh với việc xây dựng ATK Định Hóa trong căn cứ địa Việt Bắc, kỷ yếu hội thảo khoa học 1997, Thái Nguyên năm 1997).

Những đóng góp về công tác bảo vệ bí mật của  ATK Định Hóa trong cuốn hồi ký “Từ hiện thực đến sự thật” Lê Giản Hà Nội – Mùa thu năm 1998 đã cho chúng ta hiểu thêm về một mảnh đất anh hùng,  thủy chung, sâu nặng nghĩa tình  che trở và bảo vệ an toàn cho kháng chiến mà lực lượng công an đóng vai trò khá quan trọng. Trong một chuyến công tác tôi được chính quyền địa phương, gia đình cụ tại số 8 phố Nguyễn Thượng Hiền – Hà Nội tạo điều kiện giúp đỡ, đón tiếp ân cần. Thắp nhang trước ban thờ cụ Lê Giản, tôi được gia đình đưa vào thăm cụ Bà Lê Giản tại phòng riêng, tại đây tôi đã được tiếp nhận những thông tin tư liệu quý giá từ Cụ Bà, tôi không khỏi ngỡ ngàng xúc động khi gặp cụ,ở độ tuổi ngoài 90 cụ còn rất minh mẫn nghe cụ kể về Định Hóa, cụ nhớ nhân dân Định Hóa và gửi lời thăm hỏi những kỷ niệm không quên về nhưng năm tháng kháng chiến gian khổ cùng các con theo chồng đi kháng chiến…cụ nhắc đến từng địa danh, Chợ Chu, Chợ Nập… tên người, tên làng bản tình cảm thương yêu giữa con người với con người không phân biệt miền xuôi hay miền ngược cứ cách mạng gặp nhau là anh em một nhà…

Cụ Lê Giản – Người đã thầm lặng viết lên trang hồi ký, thật đỗi bình dị mà cao quý. Hình ảnh một ATK Định Hóa đã chứng kiến không ít những thành tích to lớn của lực lượng CAND ngay từ khi lực lượng mới ra đời gắn liền với sự bao bọc của người dân nơi đây điều đó đã được cụ và gia đình nâng niu gìn giữ tặng lại cho những người làm công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử chứa đựng thông tin về ATK một cách chân thực, khách quan và khoa học…mang khí phách của người chiến sĩ cộng sản kiên trung./.

 

 

Theo Lý Thị Chiên – Phó Trưởng ban