ATK ĐỊNH HÓA – XỨNG DANH “THỦ ĐÔ KHÁNG CHIẾN”

Hiệp định sơ bộ (ngày 6/ 3/ 1946) và tạm ước Việt – Pháp (ngày 14/ 9/ 1946) chưa ráo mực, thực dân Pháp đã ngang nhiên bội ước. Thực tế lịch sử này đã buộc Trung ương Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh phải ra lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Trong điều kiện so sánh lực lượng vật chất hết sức chênh lệch giữa ta và địch, muốn đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi, chúng ta không thể đem toàn lực lượng dốc vào một vài trận đánh “hòng phân thắng bại” mà còn có thời gian để chuyển hóa lực lượng, chuyển thiếu thành đủ, chuyển yếu thành mạnh. Với nhận định ấy, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí minh đã quyết định lựa chọn và xây dựng căn cứ địa làm hậu phương vững chắc, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.

Địa bàn chiến lược

Trước yêu cầu xây dựng căn cứ địa cách mạng chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài, tháng 11 năm 1946, Trung ương Đảng quyết định thành lập Đội công tác đặc biệt do đồng chí Trần Đăng Ninh phụ trách. Đến giữa tháng 12 năm 1946, một số cán bộ trong Đội công tác đặc biệt đã lần lượt lên vùng Việt Bắc làm nhiệm vụ. sau một thời gian khảo sát thực tế, cân nhắc kỹ lưỡng mọi mặt, đội đã quyết định chọn một số điểm nằm sâu trong căn cứ địa Việt Bắc, trong đó Định Hóa được chọn là một trong những trưng tâm của căn cứ địa do hội tụ hai nhân tố “Địa lợi và nhân hòa”.

Về địa lợi: Huyện miền núi Định Hóa thuộc tỉnh Thái Nguyên, cách thành phố Thái Nguyên 50 km về phía tây, nằm ở trung tâm Việt Bắc, núi non liên hoàn, hiểm trở, địa hình chủ yếu là đồi, núi được che phủ bằng cánh rừng đại ngàn, tạo thành bức màn che phủ đường đi lối lại và nhà ở bên trong. Đồng ruộng xen kẽ đồi, rừng có thể tạo nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm tại chỗ và nhiều suối nước phục vụ sản xuất, đời sống, chiến đấu. Hệ thống đường mòn cho người đi bộ chằng chịt, ngang dọc khắp huyện. từ những con đường xuyên sơn này, chúng ta có thể dễ dàng luồn rừng vượt qua Đại Từ, dựa vào sườn núi Tam Đảo tiến về Sơn Tây, Hòa Bình, lên Tây Bắc, vào khu 4 (cũ) hoặc tạt xuống đồng bằng châu thổ Sông Hồng. Từ đây men theo các triền núi ngược qua Bắc Kạn – Cao Bằng, đến Biên giới Việt -Trung rất thuận lợi.

Vì thế, dưới con mắt của các nhà quân sự, Định Hóa là vùng đất chiến lược, địa bàn lý tưởng cho những đạo quân thuở ban đầu còn nhỏ bé dựa vào thế lợi hại ở đây xây dựng lực lượng để làm nên nghiệp lớn. Những dãy núi cao có nhiều hang động cùng với những dải rừng rậm liên hoàn là nơi đảm bảo bí mật, che dấu lực lượng, đồng thời thuận lợi cho việc tổ chức những cuộc chiến đấu ngăn chặn các cuộc tấn công của địch để bảo toàn lực lượng. Hơn thế từ đây có thể tiến công địch ở những nơi khác, khi thắng thế có thể tiến về đồng bằng châu thổ Sông Hồng, khi lui lại có thể dựa vào rừng đại ngàn Định Hóa, đứng chân an toàn.

Về nhân hòa: Xây dựng căn cứ địa cách mạng không chỉ dựa vào địa hình, mà điều quan trọng là lòng dân. Chọn Định Hóa làm địa bàn xây dựng ATK có nghĩa là trở lại với cơ sở cũ, trở lại với những người dân chất phác, không khuất phục trước quân thù hung bạo, sẵn lòng chở che những chiến sỹ cách mạng.

Trải qua cuộc vận động cách mạng tháng tám năm 1945, trình độ giác ngộ chính trị và khả năng giác ngộ cách mạng của nhân dân các dân tộc Định Hóa được nâng lên. Ngày 26/ 3/ 1945 nhân dân Định Hóa vùng dậy lật đổ chính quyền thống trị của thực dân Pháp và phong kiến tây sai, giải phóng hoàn toàn phủ Định Hóa. Với lực lượng quần chúng sớm giác ngộ cách mạng, Định Hóa là một trong những địa phương đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên lật đổ ách thống trị của địch, thành lập chính quyền cách mạng.

Sau khi được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột của chế độ thực dân, phong kiến, đồng bào các dân tộc Định Hóa một lòng theo Đảng, gắn bó với cách mạng, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ thành quả của cách mạng, bảo vệ cuộc đời độc lập, tự do. Trong thời kỳ Chủ tịch Hồ chí minh cùng Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang) – giáp danh Định Hóa (tháng 8/ 1945), nhân dân Định hóa đã cung cấp lương thực, thực phẩm và bảo vệ an toàn cơ quan đầu não cách mạng. Cơ sở Đảng, chính quyền và đoàn thể quần chúng ở các địa phương trong ATK ra đời từ cao trào tiền khởi nghĩa, tiếp tục được củng cố và phát triển trong những năm kháng chiến. Đó là điều kiện hết sức thuận lợi cho các tổ chức Đảng và chính quyền phát huy vai trò lãnh đạo và chức năng quản lý xã hội, tổ chức và động viên quần chúng tham gia vào công cuộc kháng chiến, kiến quốc.

Trên cơ sở đánh giá những nhân tố “địa lợi, nhân hòa”, Đảng và Chính phủ đã tiến hành di chuyển các cơ quan Trung ương, Chính phủ, Mặt trận, Bộ qốc phòng, các cơ quan kinh tế, văn hóa, giáo dục về Việt Bắc, đầu năm 1947 đợt tổng di chuyển hoàn thành. Hạ tuần tháng 2/ 1947 chính phủ đã quyết định chọn Việt Bắc làm chiến khu, như vậy từ đầu xuân năm 1947 Định Hóa đã trở thành An toàn khu (ATK) của Trung ương.

Sự lựa chọn sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh

ATK Định Hóa hình thành là một trong những bước chuẩn bị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân tiến hành thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Thực tế lịch sử đã chứng minh việc lựa chọn và xây dựng ATK ở Định Hóa là điều kiện lịch sử lúc đó là hoàn toàn đúng đắn…

Khẳng định vai trò là một trong những trung tâm lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

ATK Định Hóa được Trung ương Đảng coi trọng đặc biệt, bởi nơi đây tập trung nhiều cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ. Từ ATK Định Hóa, nhiều quyết sách lớn của Đảng và Chính phủ đã ra đời như: hạ quyết tâm tiêu diệt địch tấm công lên Việt Bắc, quyết định triển khai đại đội độc lập, tiểu đoàn tập trung trên toàn quốc; quyết địn chiến lược biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta (1948- 1949); chiến dịch Biên Giới (năm 1950); quyết định mở các chiến dịch nhỏ ở Đông Bắc và Tây Bắc, hạ quyết tâm mở chiến dịch giải phóng biên giới; các chiến dịch Trung du, Hoàng Hoa Thám, Hà Nam Ninh, chiến dịch Hòa Bình, Tây Bắc, Sầm Na, chiến cuộc Đông Xuân 1953 – 1954. Đặc biệt tại Tỉn Keo (xã Phú Đình), ngày 6 – 12- 1953, Bộ chính trị đã họp và quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ, đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đến thắng lợi cuối cùng.

Là nơi đứng chân thường xuyên, lâu dài của các cơ quan lãnh đạo cao nhất của Bộ Quốc phòng- Tổng Tư lệnh, Bộ Tổng tham mưu,… nên rất nhiều chủ trương, quyết định quan trọng về quân sự đã ra đời ở đây. Chẳng hạn, một ngày sau khi quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn, ngày 8 – 10 – 1947, Bộ Tổng chỉ huy đã ra nhật lệnh kêu gọi bộ đội và nhân dân chiến đấu đánh bại cuộc tiến công của thực dân Pháp, bảo vệ Việt Bắc. Ngày 15/ 10/ 1947, thường vụ rung ương Đảng ra chỉ thị “phải phá tan cuộc tấn công mùa Đông của giặc Pháp”, vạch rõ thực lực của địch, chỉ ra phương hướng hành động cụ thể cho quân và dân Việt Bắc và cả nước. Đồi Khau Tý, xã Điềm Mặc là nơi chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Thường vụ Trung ương, Tổng chỉ huy đã họp bàn và ra chỉ thị lịch sử này, chỉ thị có ý nghĩa quyết định thắng lợi trong cuộc phản công Việt Bắc Thu Đông 1947 của quân và dân ta.

Từ sau năm 1947 đến năm 1951, cùng với sự lớn mạnh của lực lượng vũ trang 3 thứ quân, Bộ Quốc phòng chủ trương xây dựng các đơn vị chủ lực lớn mạnh của quân đội. Các đại đoàn chủ lực lớn mạnh của quân đội. các đại đoàn chủ lực lần lượt ra đời trên cơ sở quyết định từ tổng hành dinh đóng ở Định Hóa. Các quyết định, sắc lệnh, thông tư như: Phong quân hàm đợt đầu cho một loạt tướng lĩnh trong quân đội Quốc gia và dân quân Việt Nam (28/ 5/ 1948); Thành lập Đảng ủy Mặt trận và Bộ chỉ huy chiến dịch Biên Giới (11/ 7/ 1950), … đều ra đời trong thời gian các cơ quan lãnh đạo cao nhất có mặt tại Định Hóa.

Tại ATK Định Hóa, Trung ương Đảng và Bộ Quốc phòng đã quyết định thành lập các phân hiệu võ bị, lục quân Trần Quốc Tuấn, các lớp bổ túc cán bộ quân sự,…Ngày 12/ 3/ 1948, Bộ quốc phòng ra nghị định số 88/NCH thành lập Trường quân chính trung cấp. Đến tháng 5- 1950, nhà trường đã liên tục mở được 5 khóa học, với 675 học viên, kịp thời bổ sung nguồn cán bộ chỉ huy cho các đơn vị trên các chiến trường toàn quốc.

Cũng từ ATK Định Hóa, Trung ương Đảng, Chính phủ và Bộ Tổng tư lệnh thường xuyên nhận được tin tức từ tình hình kháng chiến, kiến quốc ở các địa phương và có những chủ trương, biện pháp chỉ đạo kịp thời, đẩy mạnh mọi hoạt động ở các khu, các tỉnh. Cuối năm 1948, tại ATK Định Hóa, Bộ Tổng chỉ huy ra bản huấn lệnh gửi Nam Bộ, nêu rõ phương hướng, nhiệm vụ cụ thể cho phong trào kháng chiến Nam Bộ. nhờ có sự chỉ đạo kịp thời Trung ương Đảng, phong trào kháng chiến ở Nam Bộ tiếp tục đứng vững và phát triển. Cùng với thời gian trên, miền Nam Trung Bộ cũng nhận được bản huấn lệnh của Bộ Tổng chỉ huy từ ATK chuyển vào. Bản huấn lệnh giúp cho Nam Trung Bộ thành công bước đầu trong việc bám đất giữ dân ở Tây Nguyên, từng bước làm thất bại những chính sách lớn của thực dân Pháp ở vùng này, tạo cơ sở cho đòn tấn công chiến lược của quân đội ta lên cao nguyên sau này.

ATK Định Hóa cũng là một trong những nơi đề ra những chủ trương biện pháp chỉ đạo hoạt động kinh tế, tài chính kinh tế trong cả nước. Theo đó, thực hiện chủ trương của Trung ương, khắp nơi trong vùng tự do, các ủy ban tujuwj túc, tự cấp về ăn mặc được thành lập. Các đơn vị bộ đội, cơ quan, xí nghiệp, trường học… đều dành thời gian tham gia sản xuất, tự túc lương thực. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, tại ATK Định Hóa, Trung ương Đảng, Chính phủ và nhất là Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm rèn luyện, giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ chính quyền các cấp. Người luôn căn dặn nhắc nhở cán bộ đảng viên phải “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”. Cuối năm 1947, tại Điềm Mặc, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết cuốn “ Sửa đổi lối làm việc”. Đây là cuốn tài liệu bổ ích, giúp cán bộ, Đảng viên rèn luyện và tu dưỡng đạo đức, tác phong cách mạng. Thực hiện chế độ dân chủ mới.

Trong những năm đầu toàn quốc kháng chiến, Đảng bộ và chính quyền địa phương trong vùng ATK đã tịch thu ruộng đất của đế quốc và Việt gian cho nông dân cày cấy, thực hiện sắc lệnh giảm tô, giảm tức. Ty khuyến nông đã tích cực thực hiện các chính sách khuyến khích phát triển sản xuất.

Dù công quỹ nhà nước hết sức eo hẹp, sang năm 1948 tín dụng tỉnh vẫn cho nông dân vay 40.000 đồng để nuôi trâu bò săm nông cụ. Đầu năm 1950 Định Hóa lại nhận thêm khoảng 1,67 triệu đồng để cấp phát kịp thời cho những gia đình thực sự khó khăn. Ngoài khoản trợ cấp hàng năm của tiểu ban cứu tế tỉnh, Ủy ban kháng chiến hành chính huyện còn sử dụng hiệu quả nguồn công quỹ của các xã trong toàn huyện để chia cho các gia đình bị thiệt hại sau trận lũ (năm 1953) 25 tấn gạo, 1,084 triệu đồng và hàng trăm bộ quần áo.

Bà con nông dân trong huyện còn được tiếp thu các biện pháp kỹ thuật, được hướng dẫn tổ chức sản xuất, thành lập tổ đổi công. Không những thế Định Hóa là một trong những địa phương đầu tiên thể nghiệm chính sách thuế nông nghiệp (tháng 5 năm 1951) của Chính phủ và là nơi được chú trọng chỉ đạo xây dựng cuộc sống mới có văn hóa. Các trường học được lập ra nhiều nơi. Phong trào bình dân học vụ thanh toán nạn mù chữ ngày càng mở rộng. Trình độ văn hóa của đồng bào các dân tộc dần được nâng cao. Năm 1950 Đảng và chính phủ thực hiện công cuộc cải cách giáo dục. Hơn ai hết con em đồng bào các dân tộc trong vùng ATK được hưởng nền giáo dục dân chủ nhân dân sớm hơn các địa phương khác.

Thực hiện phương châm “phòng bệnh là chính” cuộc vân động nếp sống vệ sinh với phong trào “ba sạch” phát triển đến tận các bản làng. Hệ thống cơ sở Y tế được xây dựng cùng với đội ngũ cán bộ y tế ngày càng phát triển. Nhờ đó trong những năm kháng chiến vùng ATK không có dịch bệnh lớn sảy ra.

Các phương tiện thông tin đại chúng ngày càng mở rộng. Nhờ những tờ báo tường, báo in dá, tạp chí, truyện in trên giấy Giang, những bản nhạc… có mặt trên kháp các nẻo đường kháng chiến đem đến cho Đồng bào tiếng nói của Đảng cùng với tin thắng trận của quân và dân cả nước.

Đầu mối quan hệ trong và ngoài nước

Là một trong những đâù mối quan hệ trong và ngoài nước vì vậy mặc dù chiến trường toàn quốc bị chia cắt, đan xen giữa vùng tự do và vùng tạm chiếm nhưng trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, sự liên hệ giữa ATK Trung ương ở Định Hóa với các địa phương, các chiến trường khắp ở cả 3 miền Bắc Trung Nam vẫn được giữ vững.

ATK Định Hóa là một trong nhưngx nơi đón tiếp, gặp gỡ giữa các nhà lãnh đạo cách mạng Việt Nam với đại biểu nước ngoài. Năm 1948 tại xã Phú Đình chủ tịch Hồ Chí Minh và Ban thường vụ Trung ương Đảng tiếp phái viên của Chu Ân Lai bàn về việc phối hợp chiến đấu giúp đỡ nhau giữa quân đội cách mạng hai nước Việt Nam và Trung Quốc. Tháng 4 năm 1949, lãnh đạo phong trào du kích Quảng Tây (Trung Quốc) đề nghị quân đội Việt Nam tiếp tục chiến đấu, giúp đỡ quân giải phóng Trung Quốc giải phóng khu Ung – Long – Khâm. Đại tướng Võ Nguyên Giáp còn cho biết: tại ATK Định Hóa, Bác Hồ đã tiếp đoàn đại biểu Đảng cộng sản Pháp do đồng chí Lêôphi-ghe dẫn đầu, đoàn Điện ảnh Liên Xô, nhà đạo diễn nổi tiếng Cacsmen và nghiều nhà ngoại giao, nhà báo quốc tế…

Tiếp theo sự kiện nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa ra đời, chuyến đi bí mật của chủ tịch Hồ Chí Minh từ ATK sng Trung Quốc và Liên Xô (tháng 1 năm 1950) đã mở ra thế phát triển mới cho cuộc kháng chiến của nhân dân ta. Trung Quốc, Liên Xô và một loạt các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã lần lượt công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước ta. Đảng cộng sản Trung Quốc và Chính phủ nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã cử một số cán bộ sang Việt Nam, thường xuyên làm việc tại ATK Định Hóa, giúp đỡ chính phủ ta về chính trị, quân sự, kinh tế. tài chính.

Với vị thế và vai trò không thể phủ nhận ATK Định Hóa trở thành niềm tin yêu, nơi nuôi chí bền của cả dân tộc. Trên ý nghĩa ấy ATK Định Hóa được coi là trung tâm “Thủ đo kháng chiến”.

Khơi dậy tiềm năng du lịch tại ATK Định Hóa

Không chỉ là “Thủ đô kháng chiến thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp” trong công cuộc đổi mới đất nước, ATK Định Hóa còn được đánh giá là khu du lịch đầy tiềm năng với 108 di tích, trong đó có 8 di tích đã được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Ngoài gia, Định Hóa còn hấp dẫn du khách với nhiều cảnh quan thiên nhiên kỳ thú như: thắng cảnh chùa Hang (lễ hội tổ chức hàng năm vào ngày 15/1 âm lịch), thác Khuôn Tát 7 tầng, hồ Bảo Linh…

với nỗ lực đua ATK Định Hóa trở thành điểm đến hấp dẫn du khách bằng những chương trình tham quan du lịch văn hóa, lịch sử và sinh thái, từ năm 1995, dự án “bảo vệ, tôn tạo di tích lịch sử cách mạng vùng ATK Định Hóa” đã được phê duyệt với kinh phí 13 tỉ đồng. Năm 1998 ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Quyết định số 984/QĐ- TTg ngày 25- 10- 1999, Sở Văn hóa – Thông tin Thái Nguyên đã triển khai yêu cầu chuyên môn. Đến nay nhiều di tích đặc biệt quan trọng như: di tích Tỉn Keo nơi Bộ Chính trị họp quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ, di tích Khuôn Tát (nơi Bác Hồ sống và làm việc), di tích Nà Mòn (nơi đặt nhà làm việc của Tổng Bí thư Trường Chinh),… đã được phục hồi hoặc đặt bia ghi dấu sự kiện.

Đặc biệt, trong thời gian qua, ngành du lịch Thái Nguyên đang tiến hành đầu tư cụm công trình khu phục vụ khu du lịch ATK tại xã Phú Đình, huyện Định Hóa. Khi dự án này hoàn thành, các loại hình dịch vụ du lịch sẽ được hoàn thiện hơn, nhờ đó thu hút ngày càng nhiều du khách. Đồng thời Thái Nguyên đã đề nghị Chính phủ cho phép đầu tư thêm một số hạng mục quan trọng vào dự án đang thực hiện; kêu gọi các bộ, ngành Trung ương có di tích tham gia phục hồi, tôn tạo.

Với những nỗ lực của huyện Định Hóa và tỉnh Thái Nguyên, hiện nay, lượng du khách đến với ATK ngày càng đông. Trong đó du lịch lịch sử văn hóa là loại hình du lịch được du khách yêu thích, mở ra hướng đầu tư khai thác mới cho tỉnh Thái Nguyên.

Hình ảnh Bác Hồ – người cha già dân tộc đã in sâu tropng lòng người dân Định Hóa. Những lời dạy bảo đầy tình thương yêu đối với đồng bào, đồng chí ATK vẫn còn vang vọng, thúc giục người dân Định Hóa tiếp tục vươn lên, phát huy truyền thống cách mạng vẻ vang, ra sức chiến đấu thực hiện hoài bão của Người, xóa đói, giảm nghèo, tiến kịp miền xuôi, góp phần cùng cả nước thực hiện mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.

Ngày 13- 5 – 2005, Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đèo De được khánh thành. Công trình do Đảng bộ và nhân dân Thủ đô Hà Nội tặng trung tâm Thủ đô Kháng chiến (có đền chính 625m­2, tam quan, tứ trụ…) như một tượng đài chiến lược đại đoàn kết cũng như bảo tồn, phát huy tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay.

 

Theo BQL ATK